Kurdele Nakışı

M.Ö. 1200 yıllarında Uzakdoğu’da kullanılmaya başlayan ipek pek çok maceralı yolculuklar geçirerek Akdeniz kıyılarına ulaşmıştır. “İpek”in sırrını ellerine geçiren Bizanslılar ipek üretimini endüstri haline getirmişlerdir.

İpek kurdele ile yapılan iğne sanatı 1800’lü yılların ortalarında popüler olmuştur. Öncelikle askeri üniformaların üzerinde kullanılmış daha sonra sivil toplumda yeleklerin üzerinde görülmüştür.

3.Napolyon’un eşi Prenses Eugenie’in kıyafetlerinde kurdele nakışı kullanmasıyla sarayda da görülmeye başlandı. Kıyafetler ünlü House of Worth ilk hot couture mağazası tarafından tasarlanıyordu.

İğne sanatı bu çağlarda oldukça popüler oldu ve hemen ardından İngiltere’ye Avrupa’ya diğer ülkelere ve ABD’ye ulaştı. 1815 yılında Amerika’da ilk kurdele fabrikası açıldı.

Dikiş makinesinin geliştirilmesiyle toptan üretim yapılmaya başlandı. Zengin halk nüfusunun artmasıyla kurdele nakışlı kıyafetler oldukça ilgi ve talep gördü. Kullanılan şemsiyelerde de bu nakışa yer verilirdi.

Dönemin şaşaalı yaşamına paralel olarak kıyafetlerini günde beş kereye kadar değiştiren kadınlar sayesinde couture mağazalar oldukça yoğun çalışmalar yapıyor ve kurdele nakışı da yaygınlaşmaya devam ediyordu.

Kraliçe Victoria döneminde ev dekorasyonunda ve aksesuarlarında da kullanılmaya başlandı.

19. yy. sonunda süsleme amacıyla bu nakış kullanılmıştır.

Avustralya ve Yeni Zelanda’da yeniden canlandırılan iğne ile yapılan bu dekoratif sanat günümüzde bizim ülkemizde de rağbet görmektedir.

Kurdele Nakışında Kullanılan Malzemeler

1-İğneler

Kurdele nakışında kullanılan iğneler bazı özelliklere sahiptir.

Ucu sivri iğneler: Kumaşa batıp çıkarak yapılan çiçek çalışmasında kullanılır.

Ucu küt iğneler: Kumaşa daha az batırılarak yapılan yüzeysel çalışılan çiçeklerde kullanılır.alıntı.

İğnelerin ebatları farklıdır. Hafif ve kumaşlar için ince iğneler kalın kumaşlar için daha büyük iğneler vardır. İğnelerin kurdele geçirilecek gözleri büyük olmalıdır ki kurdele rahat geçebilsin. Bazı iğnelerin kurdele geçirilen delikleri özel bir madde kaplıdır ve rengi sarıdır. Buda kumaştan kurdelenin rahat geçmesini sağlar.

2-Kurdelalar

Çeşitli kurdeleler piyasada satışı sunulmuştur. Organze kurdele saten kurdele ve ipek kurdelelerin çeşitli genişlikleri renkleri mevcuttur.

Saten kurdele bu nakışta kullanılmaz. Organze kurdeleler bazı özel çiçek çeşitlerinde kullanılır. Kurdele nakışının özelliğini en iyi yansıtan ipek kurdelelerdir. İpek kurdelelerinin çeşitli renkleri ve genişlikleri bulunur.

3-İplikler – Boncuklar

Kurdele nakışının tamamlayıcısı olarak iplikler ve boncuklar kullanılır. Çeşitli renkli mulineler koton floş ve simli iplikler bu nakışta alt yapıyı hazırlamada önemli rol oynar. Boncuklarda çiçekler daha güzel parlak gösterirler. Piyasada çok çeşidi bulunmaktadır.

4-Kumaşlar

Kurdele nakışı bir çok çeşit kumaşa rahatlıkla çalışılır. Pamuklu keten ipek şantug yerel dokumalar tafta monoray bürümcük dantel kot yün şifon gibi…Ayrıca özel baskılı kumaşlar üzerine de kurdele nakışı çalışılır.

Ev aksesuarlarından tutun da giysi ve mefruşata kadar çok geniş bir kullanım alanı olan, el sanatlarının göz bebeği kurdele nakışı, İSMEK'te, dokunsan canlanacakmış gibi duran tablolara dönüşüyor. Mis kokulu menekşeler, laleler, mineler, gelincikler, yemyeşil kırlar, ağaçlar, göğün bin bir renkli tonları, şirin mi şirin bebekler, evler, hayvan figürleri ve daha neler neler.

Günümüzün en çok ilgi gören el sanatları arasında yer alan kurdela nakışının serüveninin çok eski dönemlere dayandığını söyleyebiliriz. Çünkü bildiğimiz gibi kurdelenin ana malzemesi; ipek. İpek ise, araştırmalarımıza göre, ilk kez MÖ 1200 yıllarında Uzakdoğu'da kullanılmaya başlanmış ve İpek Yolu vasıtasıyla Akdeniz kıyılarına kadar taşınmış. Ticari sebeplerle imalatının sırrı Uzakdoğu tarafından yüzlerce yıl saklanan ipeğin fiyatı o dönemlerde neredeyse altına eşdeğermiş. Ancak Romalılar, 2 Hintli Monk'un bambu dalları arasında getirdiği ipekböceği kozaları aracılığıyla ipeğin nasıl oluştuğunun sırrını ele geçirdikten sonra Bizanslılar kısa sürede ipek üretmeye başlamış ve bu bir endüstri haline gelmiş.

16. yüzyılın sonlarında Fransa, Almanya, İtalya ve İngiltere, ipek kurdeleyi giysi süslemede kullanmış. 17. yüzyılın ortalarında kurdele özellikle erkek giysilerinde popüler hale gelmiş, 18. yüzyılın sonlarında kurdele nakışı dantel ve diğer elişleriyle birlikte Avrupa'da yoğun olarak kullanılmaya başlanmış. Giysilerin yanı sıra ev dekorasyonu, çeşitli aksesuarlar ve diğer süslemeler için de kurdele nakışının kullanımı da zaman içinde yaygınlaşmış. Kısacası ipek kurdelenin giysilerde süsleme unsuru olarak kullanılması ile başlayan kurdele nakışı, bu anlamda ipeğin dünya üzerindeki yayılım hızıyla eşdeğer bir gelişme göstermiştir diyebiliriz.

Çanta, ayakkabı, kemer, cüzdan, gözlük kabı gibi aksesuarlardan, tepsi, kutu, ayna, albüm kapağı, kapı ve duvar süsü, abajur gibi eşyalara, gelinlik, bebek elbiseleri ve abiye giysilerden masa, sehpa ve yatak örtülerine kadar geniş bir kullanım alanına sahip olan kurdele nakışında birbirinden güzel motifler istenilen zemine uygulanıyor ve bir süsleme unsuru olarak oldukça zengin, kibar ve hoş bir görünüm elde ediliyor.

El nakışı, pul, boncuk işleme ve aplike teknikleri kullanılarak yapılan ve insanların ilgisini cezbeden kurdele nakışı, öğrenilmesi en kolay branşlardan kabul ediliyor. Kullanım alanlarının geniş olmasından dolayı da büyük bir kitlenin ilgisini çekiyor. İSMEK teknik rehberlerinden Sevim Su bu konu hakkındaki görüşlerini şöyle özetliyor:"Son yıllarda ülkemizde talep patlamasına sebebiyet veren kurdele nakışı , kolay işlenirliği ve görsel anlamdaki cazibesi ile hanımlar arasında pek bir rağbet gördü. Yazılı ve görsel basının da bunda etkisi vardı elbette."

Son 3-4 yılda inanılmaz bir yükseliş sergileyen bu el sanatı gönüllerde ki yerini buldu diyebiliriz. Önceleri ana malzemesi olan nakış kurdelesi yurt dışından ithal ediliyordu, kaynak kitaplar yabancı yayınlardan oluşuyordu . Ancak şu anda bütün bunlar yerli imalattan temin edilebilir hale geldi. Kaynaklar da aynı şekilde yerli yayınlardan çeşitlendirilebilir durumda. Dileğim bu sanatın, günümüzün ve çağımızın sorunu olan hızlı tüketimin çarkları arasında kaybolup gitmemesi ve kazandığı bu ivmeyi aynı şekilde devam ettirmesi.

Kurdele nakışında renklerin canlılığını en güzel biçimde ifade etmek için en çok doğa figürleri (çiçek, yaprak, ağaç, gökyüzü, yeşil alan, deniz vs.) kullanılıyor. Malzemeleri arasında ise ahşap kasnak, keten tarzı kumaş (seyrek dokulu), ipek veya sentetik kurdeleler, kurdele iğnesi, ipek veya pamuklu nakış iplikleri, makas, pul, boncuk, karbon kağıdı, desen şablonu veya dijital baskı resim bulunuyor. Yalnız kurdele seçimi konusu oldukça önemli. Geniş çapta kullanılan saten ve naylon karışımlı kurdeleler, ipek kurdelenin yumuşaklık ve esneklik özelliğinden yoksun. Yapılacak olan çalışmalarda organze kurdele kullanıldığı takdirde oldukça düşük maliyetlerle birbirinden güzel ürünler yapılabiliyor.

Kurdele nakışının tablolarda kullanılması İSMEK'te ilk kez Kurdele Nakışında Dört Mevsim Sergisi'ndeki eserlerle görücüye çıktı. Sergi İstanbulluların yoğun ilgisine sahne oldu. Ve bu takdir, icra edenler için elbette ki bir şevk kaynağı idi. İSMEK'te, dokunsan canlanacakmış gibi duran panolara dönüşen kurdele nakışı tablolarda, mis kokulu menekşeler, laleler, mineler, gelincikler, yemyeşil kırlar, ağaçlar, göğün bin bir renkli tonları, şirin mi şirin bebekler, evler, hayvan figürleri ve daha neler neler var. Bunlardan birkaçını siz El Sanatları Dergisi okuyucularımız için seçtik ve teknik rehberler Hacer Çaylı, Fadime Dursun ve Sevim Su'nun değerli katkılarıyla, kullanılan malzemelerden tekniklerine ve yapılışına kadar kısaca anlatmak istedik.

Kullanılan Teknikler: El Nakışı, Kurdele Nakışı, Aplike Malzemeler: Zemin kumaşı, aplike kumaşı, tela, kasnak, kurdele nakışı iğneleri, parşömen kağıdı, silgi, kalem, nakış iplikleri, aplike tekniği uygulanabilecek kız figürü, işleme nakış kurdeleleri. Uygulama: Desen istenilen boyutta büyütülüp parşömen kağıdına çizilir. Resimdeki figürlere uygun kumaşlar hazırlanıp, ütü yapılır. Telalar yapıştırılır. Parçalar ayrı ayrı değişik kumaşlara çizilip, iğne ardı tekniği ile işlenir. 1/2 cm. payla kesilip, arkadan teğellenir, ara parçaları birleştirilir. Hazırlanan aplike zemine yerleştirildikten sonra kumaşa ara baskıyla monte edilir. Çevresine yapılacak işlemlere karar verilir ve çizimi yapılır. Kurdele nakışı teknikleri ile çevresine çiçekler konur. Gül Yapımı: Orta kısmı elde kıvrılarak yapılarak, zemine dikilir. Çevresine kurdele iğnesi ile gülün çanak yaprakları yapılır. Büyük gül için 13mm, küçük gül için 7mm/4mm kurdele kullanılır. Sap işleriyle dallar işlenir. 13mm/7mm/4mm yeşil kurdeleler ile yapraklar yapılarak, tohum işleri ile süslenir.

Kullanılan Teknikler: El Nakışı (Düğüm İşi, Rokoko, İğne Ardı, Balıksırtı, Boncuk işlemeleri), Kurdele Nakışı (Batmagül, Kıvırmalı Güller, Büzgü İşi, Japon İğnesi, Lop, Kolonial Düğüm, Fransız Düğümü) Malzemeler: Zemin kumaşı, kasnak, kurdele nakışı iğneleri, parşömen kağıdı, silgi, kalem, nakış iplikleri, işleme nakış kurdeleleri. Uygulama: Öncelikle desenin transfer baskısı yapılır. Basit nakış iğneleri işlenir. En arka plandan başlamak suretiyle kurdele nakışı teknikleri kullanılarak işleme tamamlanır.

Kullanılan Teknikler: El Nakışı (Düğüm İşi, Rokoko, İğne Ardı, Balıksırtı, Boncuk işlemeleri), Kurdele Nakışı (Batmagül, Kıvırmalı Güller, Büzgü İşi, Japon İğnesi, Lop, Kolonial Düğüm, Fransız Düğümü) Malzemeler: Zemin kumaşı, kasnak, kurdele nakışı iğneleri, parşömen kağıdı, silgi, kalem, nakış iplikleri, işleme nakış kurdeleleri. Uygulama: Öncelikle desenin transfer baskısı yapılır. Basit nakış iğneleri işlenir. En arka plandan başlamak suretiyle kurdele nakışı teknikleri kullanılarak işleme tamamlanır.

Kullanılan teknikler: Brezilya Nakışı, Basit nakış iğneleri, Lüp Atışları, Yakma(yapraklar), Düz iğne atışları. Malzemeler: Kumaş, kurdele, iplik, tel, transfer, (resim baskı), boncuk, tel. Uygulama: Desen kumaşa çizilir, renk ve teknik belirlenir. Önce zemin oluşturulur.(dallar saplar vs.) Büyük ve küçük güllerin, tohum işi ve minelerin yerleri belirlenir.

Kaynak: İSMEK