Maraş işi

Maraş İşi (Dival İşi)
Bu nakış türü Maraş ilimizde yoğun bir şekilde yapıldığından dolayı Maraş işi adını almıştır. Dival işi sim-sırma işi mukavva işi bastırma gibi isimlerle de anılır.
Maraş iş tersi ile yüzü farklı görüntüde olan tek yüzlü bir işlemedir. Desen işleme ve kabartma kartonları çiriş ile hazırlanan deseni kartondan özel bıçağı ile oyulan ve kumaşa yapıştırılan daha sonra kartona gerilerek cülde adı verilen özel aaagâhta üstten çok katlı sim yada sırma ile alttan mumlanmış iplikle karşılıklı tutturularak yapılan bir işleme tekniğidir.
Maraş işinde kullanılan teknikler
a)Sarma
1.Düz sarma
2.Verev sarma
3.Yarmalı sarma
4.Kabartma sarma
5.Delikli sarma
b)Pesent
1.Düz pesent
2.Verev pesent
c)Balık sırtı
d)Hasır iğne
e)Aplike
f)Taç (kenar çalışması)
Maraş işinin uygulandığı alanlar;
Önceleri evrak çantası cüz kesesi kahve ibriği torbası nihaleler terlik pabuç yatak örtüleri bindallılar gelinlikler perdeler divan örtüsü vb. eşyalarda kullanılırdı. Günümüzde ise oda takımların masa örtüleri panolar kırlentler sehpa takımları kutular seccadeler yatak örtüleri albüm kapakları gibi ürünlerde; dış giyim de gece ve abiye kıyafetlerde fanaaai kıyafetlerde; iç giyimde gecelik sabahlık vb. ; çanta fular etol ayakkabı terlik broş küpe kemer mendil şal gibi giyim aksesuarlarında kullanılmaktadır.

SİM SIRMA BİNDALLI (MARAŞ İŞİ)

         Genel Bilgi ve Gelişim Evreleri:

            Sim sırma tek yüzlü bir işlemedir. Desenin altı özel olarak hazırlanan karton ile kabartılıp yedi kat sırma desen üzerinden atlatılarak kenarlarda iplik ile karşılıklı tutturulur.

Aynı işlem yan yana uygulanarak işlenir. İşleme tekniği araç ve gereçleri diğer işlemelerden farklıdır.

         Bu işleme Maraş ilimizde yapıldığı için Maraş işi adını almıştır. Maraş’ta halk arasında sırma işi olarak adlandırılır.

         Araştırmalara ve Maraş’ta bu işi yapan ustaların verdikleri bilgiye göre Maraş işi XVI. yy da ülkemize Arap Yarımadasından geçmiştir. O tarihten beri yerleşmiş, benimsenmiş ve geliştirilerek bünyemize uydurulmuş, milli işimiz haline getirilmiştir.

         Bugün Maraş’ta bu işlemeyi sanat haline getiren 4-5 usta vardır. Bu ustaların yaptığı işlemeler şaheserdir. Mesleklerini oğullarına öğreterek devam ettireceklerini söylemektedirler.

         Sim sırma ilk zamanlar Çukurova beylerinin binici takım ve başlıklarına gümüş sırmalarla işlenirdi. Daha sonraları Maraş, Antep ve Kilis’te erkeklerin kullandıkları fesleri süslemiştir. XVIII. yy da silah kılıflarında, palaskalarda, kemer ve erkek yeleklerinde görülür. Zamanla halk tarafından öğrenilmiş ve zengin ailelerin kızlarına çeyizler hazırlanmıştır. Örneğin: yatak örtüsü, sedir örtüsü, seccade, bohça ve gelinlik.

         Folklor ekibi kıyafetlerinde kullanılarak zamanımıza kadar gelmiştir.

         Son yıllarda, milli işimiz olarak benimsediğimiz Maraş işini daha fazla geliştirilip, yaymak üzere Milli Eğitim Bakanlığı tarafından seminerler düzenlenmektedir.

         Maraş Kız Entitüsünde, Ankara ve İstanbul Olgunlaşma Enstütilerinde   özel olarak kurulan atölyelerde çalışmalar sürdürülmektedir. Bu güzel işlemeye olan rağbet daha fazla yayılacağını göstermektedir.

         Sim sırma işinde sırası ile aşağıdaki işlemler uygulanır. Bu işlemler birbirinin tamamlayıcısı olduğu için sırasını değiştirmemek yerinde olur.

           l- Sim sırma işinde desen kağıdı hazırlama,
           2- Sim sırma işinde graf kağıdı (çimento torbası kağıdı) hazırlama
           3- Sim sırma işinde deseni teyelleme,
           4- Sim sırma işinde deseni oyma,
           5- Sim sırma işinde deseni kumaşa yapıştırma,
           6- Sim sırma işinde kumaşı işlemeye hazırlama,
           7- Sim sırma işinde hazırlanan kumaşın tezgaha sıkıştırılması,
           8- Sim veya sırma ile Maraş işi yapma,
           9- Sim sırma işini gri mukavvadan temizleme,
          10- Kabartma kartonu hazırlama,
          11- Sim sırmada pesent iğnesini yapma,
          12- Sim sırmada verev pesent iğnesini yapma,
          13- Sim sırmada hasır iğnesini yapma,

          11-12-13 numaralı işlemler desene uygun olarak düz iğnesi ile beraber veya başlı başına işlenir.

         Sim sırma sarı ve gümüş rengi sırma, sim ile işlendiği gibi motiflerin tamamı veya bir kısmı koton ve ipliklerle de işlenir.

         İşlenen motif zenginleştirmek için gerektiğinde boncuk, pul, straz çeşitli taş ve toplar kullanılır.

         Uygulandığı Yerler: Gelin elbiseleri, hırka, sabahlık, tuvalet, fantezi elbiseler, dekoratif eşyalar, kemer iğne, yüzük, gözlük ve tarak şaseleri, ayakkabı, terliktir.

         Kullanılan Kumaşlar: Sire saten, kadife, organza, şifon, çeşitli ipekli kumaşlardır. İnce kumaşlar üzerine işlenirken, altı organza veya astarlık kumaşlarla duble edilir.

         Kullanılan İplikler: Altın ve gümüş sırma, sim, ipek, keten ve pamuk ipliklerdir.
         Sırmaları desen kenarlarında tutturmak üzere çamaşır ipeği kullanılır. Çamaşır ipeği, işlenecek kumaşın renginde olmalıdır. Çamaşır ipeği iki kat yapılarak mumlanır. Temiz bir bezle fazla mumları silinerek kullanılır.

         Kullanılan araç ve gereçler: Çiriş, Möhlüke (keski) biley taşı, makas, küçük tezgah, büyük tezgah, askı, makaralık (çağ), çıkrık, sırma, bal mumu.

         Desen İçin Faydalanılan Kaynaklar: Çeşitli model ve mecmualar, yapılmış örnekler, geometrik şekiller, beyaz işi desenleri.

SİM SIRMA YAPILIRKEN DİKKAT EDİLECEK TEKNİK ESASLAR

1-     İpliğin tek veya çift olarak mumlanması,
2-     Desenin sert bir kurşun kalemle çizilmesi,
3-     Sırmayı tutturmada çamaşır ipeği kullanılması,
4-     Tutturma ipliğinin işleme esnasında dibinden tutulup çekilmesi.
5-     Desen keski ile oyulurken oyma işlemine desenin ortasından başlaması (kaymaması için) keserken rahatlıkla görülebilmesi için desenin kendinize doğru bakması.
6-     Möhlükenin tahta kısmının sağ avuçla iyice kavranması, sağ elin işaret parmağının keskinin ucu ile birlikte kartona değdirilmesi.
7-     Möhlükenin ucunun kağıda batırılıp çıkarılarak ve itilerek kesme işleminin yapılması,
8-     Keskinin ucu kaymıyorsa ucuna sabun sürülmesi,
9-     Kartonları keski ile keserken altına iki kat gri mukavva veya tahta konulması.
10- Keskinin ara ara biley taşı ile bileylenmesi.
11- Bizle iğnenin karşılaştırılması.
12- Bizle iğnenin sağ el ile birlikte tutulması.
13- Deseni beyaz kartona yapıştıran çirişin sulu olması,
14- Sarı kartonun altına sürülen çirişin koyu olması,
15- Sırmanın dolaşmaması için büyük makaralardan küçük makaralara çıkrık ile sarılması,
16- İşleme yapılırken sırmaların yan yana gelmesi ve yerine oturması.